Θεσσαλονίκη – Άουσβιτς: Η διαδρομή προς την εξόντωση

Κάθε Μάρτιος κουβαλά βαριές μνήμες για τη Θεσσαλονίκη. Μνήμες βαμμένες με ντροπή, πόνο και αίμα. Είναι οι μέρες που ξεκίνησε ένα από τα πιο τραγικά κεφάλαια της ιστορίας της πόλης: ο εκτοπισμός των Εβραίων της προς τα στρατόπεδα θανάτου.

Στις 15 Μαρτίου 1943, από τον σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης, αναχώρησε το πρώτο τρένο με προορισμό τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Άουσβιτς και του Μπιρκενάου στην κατεχόμενη Πολωνία. Ήταν η αρχή μιας διαδρομής περίπου 1.985 χιλιομέτρων, μιας διαδρομής που για χιλιάδες ανθρώπους θα κατέληγε στον θάνατο.

Στο πρώτο αυτό δρομολόγιο στοιβάχτηκαν περίπου 2.800 Εβραίοι, κυρίως από τη συνοικία Βαρόνου Χιρς, που βρισκόταν δίπλα στον σταθμό. Ήταν άνθρωποι απλοί: εργάτες, μικρέμποροι, άνεργοι, οικογένειες ολόκληρες. Πάνω από τους μισούς ήταν παιδιά και έφηβοι.

Οι ναζί τούς στοίβαξαν σε ανοιχτά βαγόνια μεταφοράς ζώων και εμπορευμάτων. Χωρίς νερό, χωρίς τροφή, χωρίς τις στοιχειώδεις συνθήκες υγιεινής, ξεκίνησαν ένα ταξίδι ημερών μέσα στο κρύο και την απελπισία.

Μέχρι τα μέσα Μαΐου του 1943, δεκαεπτά ακόμη τρένα αναχώρησαν από τη Θεσσαλονίκη προς το Άουσβιτς. Ένα τελευταίο δρομολόγιο πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο. Συνολικά περίπου 50.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης εκτοπίστηκαν.

Το τέλος αυτής της διαδρομής ήταν τα στρατόπεδα εξόντωσης και τα κρεματόρια. Από τις δεκάδες χιλιάδες που επιβιβάστηκαν στα τρένα, μόλις περίπου 1.950 επέστρεψαν μετά τον πόλεμο.

Χρόνια αργότερα, η ατμομηχανή με στοιχεία Λβ964 εντοπίστηκε στη Δράμα και την Ορεστιάδα από μέλη της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. Ένα σιωπηλό απομεινάρι εκείνης της πορείας προς την καταστροφή.

Η είσοδος των τρένων στο στρατόπεδο του Άουσβιτς έμοιαζε σαν ένα τεράστιο, σκοτεινό στόμα που κατάπινε ανθρώπους, οικογένειες, ολόκληρες ζωές. Μαζί τους χάθηκε και ένα μεγάλο κομμάτι της ψυχής της Θεσσαλονίκης.

Η μνήμη αυτών των ανθρώπων δεν είναι μόνο ιστορία. Είναι χρέος.
Να θυμόμαστε.
Για να μην ξανασυμβεί ποτέ.