Δήμοι και ΟΠΕΚΕΠΕ: Όψεις της ίδιας κρατικής παθογένειας ?

Τα αλλεπάλληλα σκάνδαλα διαφθοράς που έρχονται στο φως τα τελευταία χρόνια, τόσο στους δήμους όσο και σε κεντρικούς κρατικούς φορείς όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ, αποκαλύπτουν ένα βαθύ και διαχρονικό πρόβλημα στη λειτουργία του κράτους. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις «κακών πρακτικών», αλλά για ένα σύστημα που επιτρέπει – και σε ορισμένες περιπτώσεις διευκολύνει – την καταστρατήγηση των κανόνων, τη διασπάθιση δημόσιου χρήματος και τη στρέβλωση της έννοιας της διοίκησης.

Στους δήμους, επανειλημμένα έχουν αποκαλυφθεί υποθέσεις που δείχνουν πώς η τοπική εξουσία μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο πελατειακών σχέσεων, εξυπηρετήσεων και ανοχής στην παρανομία. Η εγγύτητα της δημοτικής αρχής με τον πολίτη, αντί να λειτουργεί ως εγγύηση διαφάνειας, συχνά αξιοποιείται για άτυπες συμφωνίες, πολιτικές ανταλλαγές και σιωπηρή συγκάλυψη. Η απουσία ουσιαστικού ελέγχου ενισχύει την αίσθηση ατιμωρησίας και καλλιεργεί ένα περιβάλλον όπου η διαφθορά γίνεται «κανονικότητα».

Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζει και η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπου επί σειρά ετών αποκαλύφθηκε οργανωμένη κατάχρηση ευρωπαϊκών αγροτικών επιδοτήσεων, με ψευδείς δηλώσεις, εικονικά στοιχεία και αδύναμους ή ανύπαρκτους ελέγχους. Το γεγονός ότι χρειάστηκε η παρέμβαση ευρωπαϊκών θεσμών για να κινηθούν ουσιαστικές διαδικασίες δείχνει το μέγεθος της αποτυχίας του εθνικού μηχανισμού εποπτείας. Όπως και στους δήμους, έτσι και εδώ, το πρόβλημα δεν ήταν άγνωστο – απλώς παρέμενε ανεκτό.

Ο κοινός παρονομαστής και στις δύο περιπτώσεις είναι η ευθύνη του κεντρικού κράτους. Ένα κράτος που είτε αποδεικνύεται ανίκανο να επιβάλει αποτελεσματικούς ελέγχους είτε επιλέγει συνειδητά να αφήνει θεσμικά «παράθυρα», μέσα από τα οποία αναπτύσσονται δίκτυα εξυπηρετήσεων και καταχρήσεων. Όταν οι έλεγχοι είναι σπάνιοι, οι ποινές καθυστερούν και η πολιτική λογοδοσία απουσιάζει, η διαφθορά παύει να είναι εξαίρεση και μετατρέπεται σε δομικό στοιχείο του συστήματος.

Η σύνδεση των φαινομένων στους δήμους με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ αποδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο επίπεδο διοίκησης – τοπικό ή κεντρικό – αλλά στον ίδιο τον τρόπο άσκησης της εξουσίας. Χωρίς πραγματική διαφάνεια, ανεξάρτητους ελέγχους και πολιτική βούληση για σύγκρουση με τις παθογένειες, κάθε αλλαγή δομών θα παραμένει προσχηματική και κάθε νέο σκάνδαλο απλώς θέμα χρόνου.