Απόφαση για τις υδατοκαλλιέργειες. Σε κρίσιμο ρόλο οι Δήμοι

Η νέα υπουργική απόφαση για τη Δράση 2.1.3 του Προγράμματος «Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα 2021-2027» μπορεί τυπικά να αφορά τους Φορείς Διαχείρισης των Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ), ωστόσο η πραγματική της επίδραση φτάνει βαθιά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και ιδιαίτερα στους παράκτιους και νησιωτικούς δήμους.

Και αυτό γιατί, ακόμη κι αν οι δήμοι δεν εμφανίζονται ως δικαιούχοι χρηματοδότησης, στην πράξη θα βρεθούν στο επίκεντρο των πολιτικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συγκρούσεων που συνοδεύουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των υδατοκαλλιεργειών.

Η απόφαση μιλά για «ολοκληρωμένο χωροταξικό σχεδιασμό», για προστασία του περιβάλλοντος, για αποφυγή συγκρούσεων με άλλες δραστηριότητες και για παρακολούθηση των επιπτώσεων. Όλα αυτά όμως δεν υλοποιούνται σε ένα διοικητικό κενό. Υλοποιούνται σε πραγματικές τοπικές κοινωνίες, σε παράκτιες ζώνες, δίπλα σε τουριστικές περιοχές, αλιευτικά πεδία, παραλίες, προστατευόμενα οικοσυστήματα και οικισμούς.

Εκεί ακριβώς εισέρχεται ο ρόλος των δήμων.

Οι δήμοι θα κληθούν να διαχειριστούν πολιτικά τις αντιδράσεις ή τις προσδοκίες των τοπικών κοινωνιών. Θα πρέπει να τοποθετηθούν δημόσια απέναντι σε νέες ή επεκτεινόμενες ΠΟΑΥ, να συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις, να παρακολουθούν μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων και να υπερασπιστούν — ή να αμφισβητήσουν — επιλογές χωροθέτησης.

Η ουσία είναι ότι ο χωροταξικός σχεδιασμός των υδατοκαλλιεργειών δεν αποτελεί μόνο τεχνικό ή επενδυτικό ζήτημα. Είναι βαθιά αυτοδιοικητικό και αναπτυξιακό θέμα.

Σε πολλές περιοχές της χώρας, οι υδατοκαλλιέργειες συνυπάρχουν — ή συγκρούονται — με άλλες παραγωγικές δραστηριότητες. Τουρισμός, αλιεία, μικρές επιχειρήσεις, παραθαλάσσια εστίαση, ναυταθλητισμός και περιβαλλοντική προστασία δημιουργούν ένα σύνθετο τοπίο όπου οι αποφάσεις χωροθέτησης επηρεάζουν άμεσα την τοπική οικονομία και την εικόνα μιας περιοχής.

Γι’ αυτό και η αναφορά της απόφασης στην «αποφυγή συγκρούσεων με άλλες ανταγωνιστικές δραστηριότητες» αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Οι δήμοι, ακόμη κι αν δεν χρηματοδοτούνται, θα βρεθούν μπροστά σε κρίσιμα ερωτήματα:

• Πόσο συμβατές είναι οι νέες υδατοκαλλιέργειες με το τουριστικό μοντέλο μιας περιοχής;
• Πώς προστατεύεται η πρόσβαση των πολιτών στις παράκτιες ζώνες;
• Υπάρχει επαρκής περιβαλλοντική παρακολούθηση;
• Ποιος ελέγχει τις σωρευτικές επιπτώσεις;
• Πώς ενημερώνεται η τοπική κοινωνία;

Η ίδια η απόφαση προβλέπει μάλιστα δράσεις ενημέρωσης του κοινωνικού συνόλου και ειδικά της τοπικής κοινωνίας, καθώς και δράσεις προστασίας και αναβάθμισης του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας.

Αυτό σημαίνει ότι οι δήμοι δεν μπορούν να παραμείνουν θεατές.

Αντιθέτως, θα πρέπει να αναπτύξουν θεσμική επάρκεια, τεχνική γνώση και πολιτική στρατηγική ώστε να συμμετέχουν ουσιαστικά στις διαδικασίες. Η εμπειρία άλλωστε από χωροταξικά, ΑΠΕ και περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις δείχνει ότι όταν η Αυτοδιοίκηση απουσιάζει από τον σχεδιασμό, τελικά περιορίζεται σε ρόλο διαχειριστή αντιδράσεων.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η νέα απόφαση συνδέεται με ευρωπαϊκούς στόχους για την ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας ως στρατηγικού παραγωγικού τομέα. Η πίεση για επιτάχυνση επενδύσεων είναι δεδομένη και η Ελλάδα θεωρείται χώρα με μεγάλες δυνατότητες ανάπτυξης του κλάδου.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα προχωρήσει η ανάπτυξη των υδατοκαλλιεργειών.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν αυτή η ανάπτυξη θα γίνει με ενεργό συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και της Αυτοδιοίκησης ή αν οι δήμοι θα ενημερώνονται εκ των υστέρων για αποφάσεις που αλλάζουν οριστικά τον χαρακτήρα των περιοχών τους.

Δείτε την απόφαση