ΠΑΝΗΓΥΡΙ Ή ΥΠΑΙΘΡΙΟ ΣΚΥΛΑΔΙΚΟ;

Κάποτε, στα πανηγύρια της δεκαετίας του ’70 και του ’80, οι άνθρωποι συγκεντρώνονταν για να ακούσουν δημοτική μουσική, να χορέψουν και να γιορτάσουν. Το κλαρίνο, το βιολί, το λαούτο και τα τραγούδια μετέφεραν τη ζωντανή παράδοση από γενιά σε γενιά.

Σήμερα, σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας, το πανηγύρι έχει μετατραπεί σε υπαίθριο “σκυλάδικο”.

Ο ήχος δεν είναι απλώς δυνατός. Είναι εκκωφαντικός, κακορυθμισμένος και παραμορφωμένος. Οι φωνές από τα ηχεία, τα ανεξέλεγκτα μπάσα τα εκό και η υπερβολική ένταση έχουν ως αποτέλεσμα, στο τέλος, να μην ακούγεται μουσική αλλά ένας πραγματικός ηχητικός εφιάλτης.

Παράλληλα, κυριαρχούν ψευτοδημοτικά και ψευτολαϊκά τραγούδια, φώτα, καπνογόνα, εφέ και, στα πρώτα τραπέζια, “μαύρα”μπουκάλια ουίσκι.

Κι όλα αυτά, παρακαλώ, τα αποκαλούμε «παραδοσιακό πανηγύρι».

Αυτό δεν είναι παράδοση. Είναι κιτς, επίδειξη και εμπορευματοποίηση της παράδοσης.

Ευτυχώς, ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν στην Ελλάδα μέρη όπου το πανηγύρι παραμένει ένα αυθεντικό λαϊκό γλέντι.

Σε κυκλαδίτικα νησιά που έχω επισκεφτεί όπως στη Φολέγανδρο, μικροί και μεγάλοι, ντόπιοι και επισκέπτες, τραγουδούν και χορεύουν μαζί, με το βιολί και το λαούτο να συνοδεύουν το γλέντι, ενώ οι κάτοικοι προσφέρουν τοπικά εδέσματα και ποτά.

Στη Σίφνο, το πανηγύρι αποτελεί μια ολοκληρωμένη διαδικασία συλλογικής συμμετοχής. Οι άνθρωποι στρώνουν τις παραδοσιακές «τράπεζες», οι κάτοικοι αναλαμβάνουν την προετοιμασία και το μαγείρεμα των φαγητών, όπως ρεβιθάδα και κρέας, καθώς και την προσφορά κρασιού. Οι τράπεζες ξαναστρώνονται όσες φορές χρειάζεται, ώστε να εξυπηρετηθούν όλοι οι παρευρισκόμενοι. Στη συνέχεια, το βιολί και το λαούτο δίνουν το έναυσμα για το γλέντι.

Και στην Ικαρία θυμάμαι εθελοντές του χωριού στήνουν τους πάγκους και τα τραπέζια, μαγειρεύουν τα τοπικά φαγητά, σερβίρουν και προσφέρουν το κρασί. Έπειτα, ακολουθούν το βιολί, το λαούτο και ο Ικαριώτικος χορός. Ντόπιοι και επισκέπτες δεν παραμένουν απλοί θεατές· συμμετέχουν ενεργά στο γλέντι.

ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΗΓΥΡΙ.

Όχι υπαίθριες ψησταριές και πάγκοι με κάθε είδους εμπορεύματα.

Όχι καπνογόνα και φωτορυθμικά.

Όχι ηχεία που παραμορφώνουν τον ήχο και προκαλούν ενόχληση.

Όχι επίδειξη με “μαύρο” ουίσκι στα πρώτα τραπέζια.

ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΝΕΤΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ.

ΝΑ ΜΑΓΕΙΡΕΥΟΥΝ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ.

ΝΑ ΣΤΡΩΝΟΝΤΑΙ ΤΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ.

ΝΑ ΤΡΩΝΕ ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ.

ΝΑ ΠΑΙΖΟΥΝ ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΟΡΓΑΝΑ.

ΝΑ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΟΛΟΙ ΣΤΟΝ ΧΟΡΟ.

Εκεί υπάρχει κοινότητα. Εκεί υπάρχει συμμετοχή. Εκεί υπάρχει παράδοση.

Εμείς, αντίθετα, καταφέραμε να έχουμε περισσότερα ηχεία και λιγότερη μουσική, περισσότερα εφέ και λιγότερη αισθητική, περισσότερη ένταση και λιγότερη ψυχή.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΟΔΟΣ ΝΑ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΙΣ ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΣΕ ΣΚΥΛΑΔΙΚΟ.

Ούτε αποτελεί παράδοση να παίρνεις την κακογουστιά, να της προσθέτεις ένα υπερβολικό ηχοσύστημα και να της αποδίδεις τον χαρακτηρισμό «παραδοσιακό».

Η παράδοση δεν χρειάζεται να κραυγάζει.

Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΡΑΓΟΥΔΑΕΙ.

ΔΕΝ ΚΡΑΥΓΑΖΕΙ.

Και όταν είναι αυθεντική, δεν χρειάζεται ούτε υπερβολική ένταση, ούτε καπνογόνα, ούτε κιτς στοιχεία για να σηκώσει τον άνθρωπο από την καρέκλα.

ΤΟΝ ΣΗΚΩΝΕΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ.

ΤΟΝ ΣΗΚΩΝΕΙ Η ΠΑΡΕΑ.

ΤΟΝ ΣΗΚΩΝΕΙ Η ΨΥΧΗ ΤΟΥ ΠΑΝΗΓΥΡΙΟΥ.

(Φώτο Ικαρία Καλοκαίρι 2003)